Vriendelijk en vol mededogen

Op basis van een groot aantal cursussen rond ‘Goed Leven en Goed Sterven’ springen er steeds twee onderwerpen uit. Dat is het onderwerpen ‘vriendelijkheid en mededogen’ en het onderwerp  ‘de vijf Tibetaanse wijsheden’ (klik op de vijf wijsheden voor meer informatie over dat laatste). Deze twee onderwerpen spelen een belangrijke rol als we het met elkaar willen hebben over de Tibetaanse visie op zowel goed leven als goed sterven

Mogelijke cursusonderwerpen voor het verder ontwikkelen en versterken van onze vriendelijkheid en ons mededogen

Het Tibetaans boeddhisme kent een grote verscheidenheid aan trainingen in vriendelijkheid en mededogen. Er wordt overigens niet zozeer over ‘training’ gesproken maar eerder over ‘vertrouwd raken met’. Het gaat erom vertrouwd te raken met vriendelijkheid en mededogen door erover te lezen, het te bestuderen, het uit te proberen, de ervaringen met elkaar door te bespreken, om het daarna nogmaals door te lezen en het opnieuw uit te proberen. Mededogen is daarbij lastiger vorm te geven, maar is wel krachtiger dan vriendelijkheid. 

  • Het gaat bij vriendelijkheid om het herkennen en erkennen van de ander en diens situatie (en die van onszelf).
  • Het gaat bij mededogen om het ondersteunen van de ander om zich te bevrijden van hun lijden, gedoe en disbalans, of het in elk geval te verzachten. Het is ook mogelijk om te spreken over onvoorwaardelijk mededogen. We zijn dan in alle situaties meedogend. Zie de tekst hiernaast van Dzogchen Ponlop.

Over dit onderwerp zal in Januari 2022 een boek verschijnen, geschreven door Sebo Ebbens. 

Binnen de context van goed leven en goed sterven is gekozen voor vier vormen van vertrouwd raken met vriendelijkheid en mededogen. Dat zijn de verschillende beoefeningen rond vriendelijkheid en mededogen uit deel 2 van het boek van Sebo Ebbens (1); de 59 spreuken van Atisha (2); de 8 coupletten van Langri Tangpa (3); en de 6 paramitas van Shantideva (4). Het is natuurlijk mogelijk om over dit onderwerp zelf een cursus te organiseren.

Omdat beoefeningen plaats vinden in de context van zowel leven als sterven, zal er bij elk van de 4 series beoefeningen heel vaak aandacht zijn voor hoe we die beoefeningen kunnen inzetten tijdens zowel ons leven als tijdens en na ons sterven. Ook zal er vrijwel altijd aandacht zijn voor hoe we via in de verschillende beoefeningen contact kunnen maken met ons inherente mededogen.

1. Mededogen in deel 2 van het boek over leven en sterven
In deel 2 van het boek over leven en sterven van Sebo Ebbens staat een aantal beoefeningen die direct te maken hebben met het verder ontwikkelen en versterken van onze vriendelijkheid en ons mededogen. Eén van de mogelijkheden in het Tibetaans boeddhisme is om daarbij gebruik te maken van visualisaties. Dat gebeurt dan minder door het bestuderen van teksten maar door visualisaties. In de praktijk is het vaak een combinatie van die twee, omdat er ook studie nodig is om de visualisaties te begrijpen. In deel 2 van het boek over leven en sterven staat een aantal beoefeningen beschreven waarin visualisaties centraal staan. Dat zijn de beoefening van Chenrezig (Avalokiteshvara, beoefening 18), de verschillende beoefeningen van Amitabha (beoefening 19), de essentiële phowa beoefeningen (beoefening 14), de beoefening van de innerlijke en behulpzame vriend(in) (beoefening 16), en de beoefening van tonglen (beoefening 9).
Naast de visualisaties staan er in deel 2 van dat boek nog een aantal andere beoefeningen die ons kunnen helpen onze vriendelijkheid en ons mededogen te versterken. Dat geldt bijvoorbeeld de beoefeningen: vriendelijkheid (beoefening 6); goed in het begin, midden en einde (beoefening 8); en vergeven (beoefening 11).

Als dit het onderwerp is van een cursus is het noodzakelijk het boek van Sebo Ebbens over leven en sterven aan te schaffen: ‘Op de golven van geboorte en dood. Goed leven en sterven in boeddhistisch perspectief‘. Het boek is uitgegeven bij Asoka (2019) en kost E 24,95. Bij een cursus is het mogelijk het boek via de docent voor E 20,- aan te schaffen.

2. De 59 spreuken van Atisha

Atisha leefde in de 11e eeuw en heeft de 59 spreuken geformuleerd die tezamen de ontwikkeling en versterking van ons mededogen vormgeven. Die spreuken zijn nog steeds geldig. Een deel van de spreuken zijn praktische spreuken die direct inzetbaar zijn. Een ander deel van de spreuken gaat over onze grondhouding. Van het eerste is een voorbeeld te vinden op de website toegepast boeddhisme. Klik op vijf spreuken voor meer informatie. De tweede serie spreuken gaan over hoe noodzakelijk het is om onszelf minder belangrijk te maken als we anderen willen helpen. De visie daarbij is dat we minder grond onder onze voeten hebben dan we vaak denken. Als we dat inzien is het gemakkelijker om vriendelijker en meedogender te zijn voor anderen. De tonglen beoefening (zie tonglen) is daar een voorbeeld van.

Over de 59 spreuken van Atisha is een Nederlandse tekst beschikbaar. Die tekst kan bij deze cursus worden aangeschaft.

3. De 8 coupletten van Langri Tangpa 

Langri Tangpa leefde in dezelfde tijd als Atisha. Hij schreef 8 coupletten waarin hij advies geeft over de verschillende facetten van mededogen. Omdat het ‘slechts’ over 8 coupletten van 4-5 regels gaat, is zijn benadering een meer compacte benadering naar mededogen dan de ontwikkeling en versterking van het mededogen via de 59 spreuken van Atisha. De basis in de benadering van Langri Thangpa is tweeledig: 

  1. Het gaat er allereerst om dat we onszelf vertrouwd maken met de gelijkwaardigheid van onszelf en anderen. Wij zijn niet beter dan anderen, we zijn ook niet minder dan anderen;
  2. Het gaat er daarna om dat we onszelf vertrouwd maken met het uitwisselen van zelf en ander. Dat betekent dat het belangrijk is tonglen te beoefenen.De eerste 6 coupletten gaan over het eerste onderdeel. Het 7couplet gaat over het tweede onderdeel. Het 8e couplet gaat erover dat we onszelf minder serieus moeten nemen omdat we niet zo veel grond onder onszelf hebben als we denken. We kunnen dat uitdrukken met een woord als lichtvoetigheid.  

Over de 8 coupletten van Langri Tangpa is een Nederlandse tekst beschikbaar. Die tekst kan bij deze cursus worden aangeschaft. 

4. De 6 vaardige handelwijzen van Shantideva

Shantideva leefde in de 8e eeuw. Het begrip vaardige handelwijze (in het Sanskriet: paramitas) staat voor een handeling van mededogen waarbij ons ego geen of een kleine rol speelt. We zijn dan minder met onszelf bezig en zien daardoor beter wat nodig is om te doen.
De zes vaardige handelwijzen zijn: vrijgevigheid, discipline (hier betekent discipline: handelen met aandacht), geduld (wachten tot de ander er klaar voor is), vreugdevolle inspanning, meditatie in dagelijkse actie en intelligentie (in het Sanskriet prajna. Prajna betekent: inzien wat nodig is om te doen).

Over de zes vaardige handelwijzen is een Nederlandse tekst beschikbaar. Die tekst kan bij deze cursus worden aangeschaft.