De vijf wijsheden

De vijf Tibetaans boeddhistische wijsheden, de vijf stijlen

 

boeddhistische vlaggenBij de discussie over leven en sterven komen de vijf wijsheden, ook vaak de vijf stijlen genoemd, als een belangrijk onderwerp in de gesprekken te voorschijn. Dat geldt ook voor het onderwerp vriendelijkheid en mededogen. Klik voor meer informatie daarover op mededogen. Deze twee onderwerpen blijken een belangrijke rol te spelen bij het denken over de Tibetaanse visie op leven en sterven.
Natuurlijk spelen ook andere onderwerpen een belangrijke rol. Denk aan de shamatha meditatie die ons helpt onze geest tot rust te brengen; denk aan een begrip als tijdelijkheid of onderlinge afhankelijkheid; denk aan de phowa beoefening, of beoefeningen als die van Chenrezig en Amitabha; en nog veel meer. Maar vooral de onderwerpen vriendelijkheid en mededogen en de vijf wijsheden blijken voor veel deelnemers belangrijke onderwerpen bij de discussie over leven en sterven.

De vijf wijsheden, de vijf stijlen

De vijf wijsheden, de vijf stijlen, zijn direct verbonden met de kwaliteit van ons leven en zijn direct verbonden met wat we volgens het Tibetaanse boeddhisme in de bardos rond en na ons sterven tegen zullen komen. Werken met de vijf stijlen, de vijf wijsheden wordt ook wel ‘maitri ruimte gewaarzijn’ (maitri space awareness) genoemd. Maitri (Sanskriet) betekent liefdevolle vriendelijkheid. Ruimte gewaarzijn betekent dat we een open houding hebben, open staan en vanuit die openheid handelen. 

De vijf stijlen, de vijf wijsheden zijn vijf manieren waarop we ons in de wereld kunnen manifesteren. Dat kan op een open of op een gesloten manier. Op de open manier staan we in verbinding met de wereld, op de gesloten manier niet. De vijf stijlen kunnen ons op die manier leren hoe we op een directe en vriendelijke wijze met onszelf kunnen omgaan en ons daarmee kunnen openen. Er bestaan in het Tibetaans boeddhisme vijf van die stijlen, niet meer, niet minder. Dat is het. Elke stijl kent eigen specifieke persoonlijke kwaliteiten en een eigen wijsheid. Ieder van ons heeft een unieke combinatie van kwaliteiten van die vijf stijlen en wijsheden. De vlaggetjes zoals die hierboven op de foto te zien zijn, staan voor die vijf wijsheden met de bijbehorende kleuren. 

De visie is dat we aardiger, meedogender, alerter en gelukkiger worden wanneer we de vijf stijlen bewust op een open manier met de bijbehorende wijsheden inzetten. Dat maakt namelijk dat we onszelf beter leren kennen en het maakt dat we beter met anderen kunnen omgaan omdat we in staat zijn voor hen te doen wat zij nodig hebben. We doen dat niet altijd. Soms zetten we onze stijlen gesloten in. Eén van de doelen van het werken met de vijf stijlen en de bijbehorende wijsheden is dat we leren om ze open in te zetten. 

Die vijf stijlen met de bijbehorende wijsheden komen we voortdurend in ons dagelijks leven tegen. We komen ze bij ons zelf tegen, we komen ze bij anderen tegen, we komen ze bij de inrichting van ons huis tegen, we komen ze in landschappen tegen, bij muziek, …. Ze zijn overal. We zijn in staat om ons alle vijf met alle kwaliteiten die daarbij horen, eigen te maken. Vaak doen we dat niet, omdat we onze eigen stijl, onze eigen gewoontes en voorkeuren, belangrijker maken dan wat bepaalde situaties van ons vragen. 

De vijf stijlen in overzicht

Hieronder volgen de vijf stijlen met een overzicht van de belangrijkste kwaliteiten en wijsheden:

 

 Drie belangrijke kenmerken van de stijlen

De vijf stijlen hebben een aantal belangrijke kenmerken. Daarvan worden er hier drie genoemd. 

  1. Een eerste kenmerk is dat we in staat zijn om alle vijf stijlen met de bijbehorende wijsheden te ontwikkelen. De meesten van ons zetten er twee of drie in. De vijf stijlen zijn op die manier te beschouwen als een spiegel van hoe we ervoor staan en hoe we ervoor zouden kunnen staan, waar we aandacht aan zouden kunnen besteden.
  2. Een tweede kenmerk is dat we de stijlen open of gesloten kunnen manifesteren. In de open manifestatie hebben we contact met de wereld, ervaren we de intensiteit van de wereld en ervaren we de bijbehorende wijsheid. In de gesloten manifestatie sluiten we ons voor die wereld af, bijvoorbeeld omdat de intensiteit op een bepaald moment te veel is. De consequentie hiervan is dat het openen voor de wereld of het afsluiten voor de wereld, gebaseerd is op dezelfde geraaktheid in die wereld. Als de geraaktheid te intensief voelt, sluiten we af; als we die aankunnen openen we ons. Wat verschilt is onze houding: open of gesloten. De consequentie hiervan is dat, als we erkennen dat we ons afsluiten, we weer open zijn. We zijn dan immers open voor hoe het met ons gaat. De consequentie hiervan is dat de gesloten uitingen van de verschillende stijlen een directe relatie hebben met de open uitingen van de stijlen en de wijsheden die daarbij horen. De gesloten manifestatie draagt de open manifestatie dus al in zich. Dat geldt ook andersom: de open manifestatie draagt de gesloten manifestatie in zich. Als we alles beter weten (de gesloten vajra stijl) dragen we de helderheid van de vajra wijsheid al in ons. Als we versplinterd raken in de (gesloten) padma stijl dragen we de wijsheid van onderscheidend gewaarzijn al in ons. Enzovoort.
  3. Een derde kenmerk is dat de vijf stijlen een taal van gezondheid spreken. Dat is aan de volgende voorbeelden te zien:
    • De gesloten manifestatie van een bepaalde stijl draagt de potentie van de open manifestatie met de bijbehorende wijsheid al in zich. Dat inzicht is belangrijk als we ons willen ontwikkelen. Het betekent dat wij, als we onze gesloten kant accepteren, de open kant meer naar voren komt. In relatie tot anderen betekent dit dat we de potentie van iemand kunnen zien, ook als iemand zich vervelend of irritant naar ons uit.
    • Deze benadering impliceert dat we moeten leren onszelf te herkennen en te erkennen voor wie we zijn, of we nu open of gesloten zijn. Dit betekent dat vriendelijk met onszelf omgaan de basis is van het werken met de stijlen. Dat is heel wat anders dan afwijzen of veroordelen van wat zich in ons of aan ons voordoet.
    • Het streven is het streven naar open kanten van de vijf stijlen. We doen dat omdat we in contact willen staan met de intensiteit van de wereld in plaats van dat we ons daarvoor willen afsluiten. We willen ons met de wereld verbinden. Dat hoeft niet elke dag 24 uur. Maar we streven er wel naar om regelmatig met de wereld in verbinding te staan.

Klik voor een korte inleiding over de vijf stijlen ook op https://toegepast-boeddhisme.nl/werkwijzen/vijf-stijlen-inleiding. Het is mogelijk om daar door te klikken op de vijf verschillende stijlen voor wat meer informatie over de verschillende kwaliteiten als aanvulling op de tabel hierboven.